W dniu 15 sierpnia br. przed Placówką Nadbużańskiego Oddziału Straży Granicznej w Zbereżu, w gminie Wola Uhuruska, w powiecie włodawskim, odsłonięto Obelisk upamiętniający zgrupowanie Korpusu Ochrony Pogranicza gen. bryg. Wilhelma Orlika – Rückemanna. Z racji pasji historycznych, w szczególności historii Korpusu Ochrony Pogranicza oraz i zainteresowania problematyką formacji granicznych, uczestniczyłem w tej wyjątkowej uroczystości. Rozpoczęła o ona w skromnej kaplicy w Zbereżu. Ks. Łukasz Skolimowski celebrował Mszę świętą, w intencji żołnierzy KOP-u i funkcjonariuszy Straży Granicznej. Polecano Bogu, szczególnie Adama Stefana Kotułę, zmarłego 14 sierpnia, weterana Korpusu Ochrony Pogranicza, uczestnika wojennych działań Zgrupowania KOP, który w 1939 roku był żołnierzem batalionu fortecznego „Sarny”.

W kazaniu ks. Ł. Skolimowski nawiązując do Uroczystości Wniebowzięcia NMP, wskazywała na znaczenie pragnienia nieba, które jest kresem ludzkich przeznaczeń. Mówił „Stąpając twardo po ziemi, wpatrujmy się w niebo, bo bez tej perspektywy nasze życie tutaj na ziemi było by beznadziejne. To zrozumieli żołnierze KOP-u, oni walczyli z wielkim heroizmem, byli gotowi do wielkich poświęceń. Małymi siłami stawili opór tak wielu, abyśmy my mogli żyć w wolnej Polsce. W chwili tak wielkich wyzwań, żołnierze KOP-u, mieli wiele mądrości, która kazała widzieć dalej i więcej. Dziś mówił ks. Skolimowski „ Z perspektywy nieba, widzą jeszcze więcej, modlą się za nas, za Polskę, za Europę, bo ich ofiarny trud złączył się z Ofiarą Jezusa Chrystusa”.

Uroczystość przed Placówką Straży Granicznej im gen. bryg. Wilhelma Orlika-Ruckemanna, rozpoczęła się o godz. 11 od złożeniem meldunku Komendantowi Nadbużańskiego Oddziału Straży Granicznej gen. bryg. Jarosławowi Frączykowi. Następnie dr. Jerzy Prochwicz, wygłosił przemówienie poświęcone historii Zgrupowania KOP. Słowo do zebranych skierował starosta włodawski Wiesław Holaczuk i prezes Instytutu Studiów Migracyjnych Mirosław Bieniecki. Obelisk Pamięci Żołnierzy KOP odsłonili gen. bryg. SG J. Frączyk, starosta W. Holaczuk i inicjator przedsięwzięcia, prezes M. Bieniecki. Okolicznościowe modlitwy poprowadzili i Obelisk poświęcili ks. Ł. Skolimowski z parafii Ducha Świętego z Woli Uhruskiej i dziekan prawosławny Straży Granicznej ks. por. SG Adam Weremijewicz. Pod pomnikiem delegacje złożyły wiązanki kwiatów. Jedna z nich była od „Szydłowiaków”.

W uroczystości uczestniczyli gen. bryg. SG J. Frączyk - Komendant Nadbużańskiego Oddziału Straży Granicznej, zastępca attache Obrony przy Ambasadzie RP na Ukrainie ppłk Arkadiusz Kobielak. Przedstawiciele Komendy Głównej Straży Granicznej: płk SG Krzysztof Gawęda - Dyrektor Biura Ochrony Informacji Niejawnych KGSG oraz płk SG Zdzisław Solawa - dyrektor Biura Finansów KGSG. Kapelan Nadbużańskiego Oddziału SG ppłk SG ks. Mirosław Kurjaniuk oraz liczni przedstawiciele władz samorządowych, w tym wójt Gminy Wola Uhruska Jan Łukasik, kombatanci, przedstawiciele służb mundurowych, w tym żołnierze Wojska Polskiego z 1 dęblińskiego batalionu drogowo-mostowego, członkowie Grupy Rekonstrukcji Historycznych z Tomaszowa Mazowieckiego z kierownikiem Sekcji Polskiej Dariuszem Wiśniewskim i autor tego tekstu Marek Sokołowski, członek Stowarzyszenia Weteranów Polskich Formacji Granicznych wraz z żoną Beatą, nauczycielką w Zespole Szkół im. Korpusu Ochrony Pogranicza w Szydłowcu i synem Szymonem

Placówka Straży Granicznej w Zbereżu, od 2011 roku nosi imię ostatniego dowódcy KOP gen. W. Orlika-Rückemanna. Obszar służbowej działalności Placówki SG w Zbereżu jest położony w powiecie włodawskim i obejmuje w całości gminę Hańsk, Urszulin oraz w części gminy Włodawa i Wola Uhruska. Całkowita długość ochranianego odcinka granicy państwowej wynosi 36, 69 km, jest to wyłącznie granica rzeczna z Ukrainą, przebiegająca środkiem koryta rzeki granicznej Bug. Warto dodać że w tych dniach w Zbereżu i Woli Uhurskiej odbywały się Europejskie Dni Dobrosąsiedztwa. Polscy saperzy wybudowali most pontonowy na Bugu i dzięki porozumieniu pełnomocników granicznych Polski i Ukrainy od dnia 11 sierpnia do 15 sierpnia, funkcjonowało tymczasowe przejście graniczne. W tym miejscu w 1939 roku, przez Bug przeprawiały się brodem polskie oddziały, ale o tym poniżej.

Po agresji Związku Sowieckiego na Polskę i wkroczeniu w godzinach porannych 17 września na jej terytorium Armii Czerwonej. Dowódca KOP generał Wilhelm Orlik-Rückemann skoncentrował podległe sobie oddziały KOP z rejony północnego Wołynia i Polesia. Większość jednostek ześrodkowała się w dniach 20-22 września w rejonie dorzecza rzek Styru, Stochodu i Prypeci. Do zgrupowania dołączyli w kolejnych dniach marynarze z flotylli w Pińsku, załogi posterunków policyjnych, pododdziały spływających na Wschód jednostek rezerwowych WP, żandarmi, a także junacy z PW i osadnicy. Na przełomie września i października 1939 r., Zgrupowanie Żołnierzy Korpusu Ochrony Pogranicza, dowodzone przez generała W. Orlik-Rückemanna, stawiło opór oddziałom sowieckim. Cofając się na zachód po zwycięskiej bitwie z zajmującą Szack, 52 Dywizją Strzelecką Armii Czerwonej, część jednostek KOP-u przekroczyła Bug w rejonie m. Zbereże, Adamczuki, Grabów. Ostatnią walką Zgrupowania KOP była bitwa pod Wytycznem. Było to ostatnie starcie regularnego Wojska Polskiego z wojskiem radzieckim. Część oddziałów Zgrupowania wzięła udział w Bitwie pod Kockiem, toczonej z Niemcami przez Samodzielną Grupę Operacyjną gen. Franciszka Keeberga. Marek Sokołowski