Dzień Kobiet jest dobrą okazją do przypomnienia zasług dla kraju i dla Szydłowca kobiety niezwykłej- Anny z hrabiów ordynatów Zamoyskich księżnej Aleksandrowej Sapieżyny. Żyła w latach 1771- 1859. Była córką kanclerza Andrzeja Zamoyskiego, uczennicą Stanisława Staszica, wielką patriotką. Działała w okresie powstania kościuszkowskiego, utrzymywała bliskie kontakty z powstającymi we Włoszech Legionami. Podobno to ona przywiozła do Polski nuty Mazurka Dąbrowskiego i zagrała go po raz pierwszy w 1800 roku. 6 i 7 lipca 1809 roku kwaterował w jej szydłowieckim zamku książę Józef Poniatowski, generał, minister wojny, naczelny wódz wojsk Księstwa Warszawskiego, który stacjonował wraz z wojskiem i generałami: Zajączkiem , Rożnieckim, Dąbrowskim i Sokolnickim w Szydłowcu. Po upadku powstania listopadowego znalazła się na emigracji, gdzie współpracowała z obozem Czartoryskich i wspierała finansowo wszelkie działania patriotyczne. W 1794 roku Anna hrabianka Zamoyska wyszła za mąż za księcia Aleksandra Sapiehę (1773- 1812), podróżnika i uczonego. Książę studiował nauki przyrodnicze, szczególnie interesował się chemią, wszelkie zagraniczne wynalazki starał się przenosić na teren Polski. Napisał szereg rozpraw naukowych, był autorem dzieła „Podróże po krajach słowiańskich”, pierwszej polskiej pracy etnograficznej o południowej Słowiańszczyźnie. Dzieło to, podpisane inicjałami „ X. S.” ukazało się w 1811r., powstało w wyniku podróży księcia po krajach południowo- słowiańskich, odbytej w latach 1801- 1802. Pod względem politycznym, jako zwolennik Napoleona, miał być z jego woli jednym z głównych działaczy mających zrewoltować ziemie litewsko- ruskie przeciw Rosji. W 1812 roku był członkiem rządu tymczasowego na Litwie. W 1802 roku księżna Anna Sapieżyna nabyła na licytacji Szydłowiec Otrzymała go podobno od męża w prezencie za urodzenie syna Lwa. Była właścicielką Szydłowca w latach 1802- 1828. Zrobiła wiele dobrego dla tego miasta.. Dbała o oświatę. W Rynku Wielkim, na jej zlecenie i za jej pieniądze, wybudowano klasycystyczny budynek szkoły elementarnej, w której stosowano nowoczesne metody nauczania. Wspólnie z miejscowym proboszczem i mieszkańcami miasta łożyła na utrzymanie szkoły. Dla potrzeb mieszkańców stworzyła bank miejski. Obywatelom miasta (chrześcijanom) ofiarowała las. Wspólnota leśna, użytkowana przez ich spadkobierców, istnieje do dziś. Kontynuowała urządzanie wnętrz zamkowych. Przetrwał do naszych czasów zielony salonik z empirową dekoracją w formie panneau w obramieniach z wieńców laurowych, wypełnionych motywami pejzażowymi oraz zwisami laurowymi. Zadbała o otoczenie zamku. Na dziedziniec zamkowy prowadził, przerzucony przez fosę most na palach w środku wygięty w górę. Wyspę zamkową otaczał wał ziemny, obsadzony drzewami owocowymi Między zamkiem a miastem urządziła ogród o charakterze krajobrazowo- romantycznym, ulubione miejsce spacerów mieszkańców Szydłowca. Powiększony staw zamkowy dochodził aż do mostu przy ulicy Podzameckiej Od strony zachodniej, głównie na Podzamczu i Starejwsi był zwierzyniec w którym rosło wiele drzew, między innymi piękne okazy wiązów, ale i pospolita brzezina. Znajdowało się tu również pięć stawów rybnych, ogród owocowy, warzywny, kwiatowy. . . Anna Sapieżyna, która miała swoje rezydencje w Warszawie i Paryżu bardzo lubiła Szydłowiec, chętnie przebywała w szydłowieckim zamku i modliła się w dziś już nie istniejącym ( spłonął w 1876 roku) drewnianym kościółku św. Anny. Ulegając naciskom, acz bardzo niechętnie, sprzedała Szydłowiec Skarbowi Państwa 17 05 1828 roku. W Szydłowieckim Centrum Kultury- Zamek znajduje się Galeria Sapieżyna i jak dotąd jest to jedyny wyraz hołdu, złożony przez współczesnych mieszkańców miasta tej niezwykle zasłużonej kobiecie. IP-H