Sokolstwo Polskie w służbie Ojczyźnie!
“… Hej! ramię do ramienia! Spólnymi łańcuchy Opaszmy ziemskie kolisko! Zestrzelmy myśl w jedno ognisko, I w jedno ognisko duchy! ...” Adam Mickiewicz O Sokolstwie Polskim i jego ponad 130-letniej. historii nie można mówić bez uczucia serdecznego ciepła, jakie ogarnia nas w zetknięciu z najwyższym dobrem, płynącym z najczystszych i najszlachetniejszych ideałów. „ … Nie będziesz wciągał do Sokoła takich ludzi, o których nie wiesz jakimi byli dotąd, albowiem Sokolstwo nie jest przypadkowym zbiegowiskiem lecz jest ZAKONEM. I lepiej, że będzie nas tysiąc a dobrych Sokołów, niż dziesięć tysięcy ludzi ze zbrukanym sercem i czołem... ” (z przykazań sokolich)
Aby lepiej zrozumieć istotę idei sokolej, jej wychowawczo-patriotyczne posłannictwo, należy sięgnąć pamięcią w wiek dziewiętnasty, w tragiczne lata niewoli, obficie znaczone bratnią krwią, w kolejnych zrywach niepodległościowych. Trzeba pojąć ogrom cierpień narodu, Aby rozdartego trzema - wrogimi interesom polskim - zaborami. Idea sokola wyrosła na glebie uczuć narodowych i polskich dążeń niepodległościowych a na jej kształt miały także wpływ wielkie prądy kulturalne i społeczne ówczesnej Europy: romantyzm, pozytywizm i demokratyzm a nade wszystko umiłowanie wolności i ziemi ojczystej, zespolonej nierozerwalnie z kulturą łacińsko-chrześcijańską. Sokolstwo powstało więc z potrzeby serca i ducha, w wyniku głębokich przemyśleń i rachunku wszystkich błędów popełnionych w tragicznie zakończonym Powstaniu Styczniowym 1863 roku, którego retrospektywny epizod kreśli sokoli poeta - Antoni Bogusławski w wierszu pt. "Powstańczy Krzyż": ... Krzyż ojca mego ręką postawiony do ziemi przypadł staremi ramiony. Moja go ręka troskliwie podparła, z narzędzia męki pleśń zieloną zdarła, odkryła datę, która płomień nieci W sercu i oczach - Sześćdziesiąty Trzeci - Czworo ich było: leśnik, student z miasta, szlachcic ze dworu i wiejska niewiasta. Tu ich na wzgórzu dopadły kozaki, gdzie dzisiaj rosną dzikich malin krzaki. Tu oni piersią przypadłszy na wzgórek we wroga bili z myśliwskich dwururek, dopóki kul im w torbach wystarczyło ... potem wrzask hordy ... wszystko się skończyło...
Tragiczną sytuację rodaków pogorszyło materialne, biologiczne i duchowe wyniszczanie narodu polskiego poprzez konfiskaty majątków ziemskich, masowe zsyłki na Sybir, więzienia i egzekucje niepokornych, niszczenie dorobku narodowego, jego kultury, szkolnictwa i historii a także perfidna polityka zaborców (szczególnie rosyjskich), dająca znaczne przywileje napływowym osiedleńcom. W takich, groźnych politycznie warunkach - zaledwie w trzy lata po klęsce Powstania Styczniowego - grupa młodych akademików, lwowskich patriotów, wsparta pomocną dłonią byłych powstańców, postanowiła przerwać zaczarowany krąg powszechnie panującej niemocy i przygnębienia a także upodlenia swoich współbraci kładąc podwaliny pod przyszłą, szeroko zakrojoną pracę z młodzieżą dla podniesienia jej sprawności fizycznej i duchowej. Była to zupełnie nowa forma, aczkolwiek czerpiąca wzorce z antycznej tradycji greckich gimnazjonów, w których doceniano wartość harmonijnego rozwoju człowieka. "Mens sana in corpore sano" - "W zdrowym ciele zdrowy duch" to pierwsze hasło SOKOŁA, powołanego w 1862 roku przez Czechów a w 5 lat później przystosowanego do rodzimych potrzeb przez Polaków we Lwowie', aby stał się orężem w walce o tożsamość narodową i kulturową, w walce o prawo do duchowego i fizycznego odrodzenia narodu. Dlaczego właśnie SOKÓŁ miał być tym uniwersalnym spoiwem, łączącym w czas niewoli zalety umysłu i wolę rodaków w monolit, zdolny we właściwej chwili sięgnąć po niepodległość a po zdobyciu jej - umieć ją zachować. Odpowiedź wydaje się prosta. Bo tylko w idealnym zespoleniu myśli i czynu można osiągnąć upragniony cel. Orzeł, jako symbol narodowy nie miał prawa istnienia. Dalekowzroczny sokół, w tradycji słowiańskiej był kojarzony z wolnością, sprawnością, wytrwałością i siłą oraz- z niezawodnością ataku. Mówią o tym słowa pieśni sokolej: „...Sokole, Sokole, ty w polskiej młodzieży budziłeś herosów, walecznych rycerzy. Szli z tobą pragnieniem wolności złączeni Najlepsi synowie zniewolonej ziemi...